Umutekano w'ikoranabuhanga mu gihe serivisi z'imari zo kuri Interineti zabaye ibisanzwe
Muraho, habura iki ngo tuvugane ariko burigihe biba byiza kubona amahirwe yo kuganira nawe. Iki gihe cy'imvura cyatumye nkunze kwambara impuzu zishyushye no kunywa ishokola ishyushye igihe kinini…Ndizera ko urimo ukomeza gushyuha. Uyu munsi ndashaka ko tuganira ku bijyanye n'umutekano wo mu ikoranabuhanga (cybersecurity). Nzi ko wumvise iri jambo inshuro nyinshi, ariko ese ufite umutekano uhagije mu ikoranabuhanga, cyane cyane muri iki gihe aho twishingikiriza cyane ku murongo wa interineti mu bikorwa byacu byinshi?
Ese ikibi cyane gishobora kubaho ni ikihe utagize umutekano uhagije mu ikoranabuhanga? Hari byinshi bishobora kubaho. Urugero, niba amakuru yawe bwite amenetse, amakuru yawe yose yihariye ahinduka rusange. Umutekamutwe ashobora kubona amakuru yawe ya banki cyangwa akiba umwirondoro wawe. Ku bigo, kumena amakuru bishobora gutuma binjiza amafaranga make cyangwa bigatanga amafaranga y'amategeko, ay'itumanaho (PR) cyangwa ay'ubwishingizi kugira ngo bikemure icyo kibazo.
None se wakora iki kugira ngo umenye neza ko ufite umutekano uhagije mu ikoranabuhanga?
Tangira urebe neza ko sisitemu zawe zose z'imikorere n'porogaramu zose zigezweho. Ibi bifasha gukuraho intege nke abatekamutwe bashobora gukoresha kugira ngo binjire mu gikoresho cyawe. Ushobora kubikora ukoresheje ibi bikurikira:
Kwemeza ko ibyongerwamo bya porogaramu yawe ya interineti nka Adobe Flash, Java, n'ibindi, bigezweho
Shyiraho porogaramu yawe ya interineti ku buryo ivugururwa yonyine
Fungura ivugurura ryikora ku bikoresho byawe byose.
Koresha amagambo y'ibanga akomeye kandi urinde amagambo y'ibanga yawe. Koresha amagambo y'ibanga adasobanutse cyane kandi atoroshye kugeraho kugira ngo umuntu awukeke. Ni byiza guhuza inyuguti, imibare n'ibimenyetso bidasanzwe. Irinde gusiga ibimenyetso by'ijambo ry'ibanga kandi ukoreshe igikoresho cyo gucunga amagambo y'ibanga kugira ngo ugufashe kuyacunga. Iki gikoresho gikora mu kubika amagambo yawe yose ahantu hamwe kandi kikaguha ijambo ry'ibanga ry'ibanze ("master key") rishobora gufungura ayandi. Muri ubu buryo, ntugomba kwandika amagambo yawe y'ibanga cyangwa guhangayika cyane wibuka.
Koresha uburyo bwo kwemeza umwirondoro mu nzego nyinshi (multi-factor authentication). Ibi byongera urwego rw'uburinzi ku ijambo ry'ibanga ryawe. Iyo umaze kwinjiza ijambo ry'ibanga ryawe, uzasabwa kwinjiza ikindi kode, irindi jambo ry'ibanga, cyangwa igikumwe cyawe.
Witegereze ubushukanyi bwa 'phishing'. Abatekamutwe bashobora kwiyitirira umuntu uzi, bakagushuka ugafungura imiyoboro mibi ishobora gutuma batahura amakuru y'ingenzi cyangwa igikoresho cyawe kikandura virusi.
Irinde gukoresha amakarita yawe yo kwishyura (debit cards) mu kwishyura kuri interineti. Ibi biterwa n'uko amakarita ya debit ahuzwa na konti yawe ya banki, kandi imbuga z'uburiganya zishobora gukoresha iyi nzira kugira ngo zikure amafaranga kuri konti yawe. Ndagusaba gukoresha ikarita yishyuwe mbere (prepaid card) mu kwishyura kuri interineti no mu kwiyandikisha kuri serivisi zisaba kwishyura buri gihe. Ukeneye imwe? Kanda hano uhitemo!
Izi ni zimwe mu nama z'uko wakwirinda kuri interineti. Hari inzira nyinshi abatekamutwe bashobora gukoresha kugira ngo bakwibe. Jya ubigiramo uruhare kandi wige byinshi uko wakwirinda kuri interineti. Ibyo bivuzwe, niba ukeka ko hari ibikorwa by'uburiganya kuri konti yawe iyo ari yo yose ya I&M Bank, hamagara ako kanya kuri 020 322 1000 cyangwa wohereze ubutumwa kuri [email protected] maze tuzagufasha ako kanya. Ibyo bivuzwe, ciao, kugeza ubutaha!
Umufatanyabikorwa wawe wa banki
IMBA
Turi ku ruhande rwawe





